Nghệ sĩ Hải Phượng: Dập d́u ánh nhạc tóc tơ bay

Hạ Anh (báo Thanh Niên)

Trên sân khấu Duyên dáng Việt Nam tại Australia đêm 2.11.2005. Tiếng đàn tranh vang lên d́u dặt, màn h́nh phông sân khấu xuất hiện những ḍng sông, những cánh c̣. Kia là một nếp nhà b́nh yên bên sông. Nọ là những bông lục b́nh tím ngát đang dập dờn trên sóng nước.

 

 Đó là một làn khói lam chiều mỏng mảnh bay gợi bao niềm thương nhớ. Đây là một mái tóc dài xơa bay trong gió trên chiếc xuồng ba lá của quê hương. Tiếng đàn ḥa quyện vào không gian. Cả khán pḥng lặng ngắt. Tiếng tơ đă dứt, người vẫn ngẩn ngơ. Ngẩn ngơ rồi bật đứng dậy, vỗ tay vang dội. Hải Phượng cúi chào khán giả trong tiếng vỗ tay tán thưởng. Đâu đó trong khán pḥng, có những giọt nước mắt của những người con xa quê đang âm thầm hoài vọng cố hương.

 

Tổ ấm yêu thương

Câu chuyện giữa chúng tôi bắt đầu từ dư âm của những buổi biểu diễn của chị miên man đến những bài thơ mà khi c̣n sinh thời, nhà thơ Nguyễn Hải Phương, bố chị làm tặng mẹ chị - Nhà giáo Ưu tú Phạm Thúy Hoan: "Mười sáu dây t́nh lên tiếng khóc/Dập d́u ánh nhạc tóc tơ bay". Hải Phượng nói về gia đ́nh ḿnh một cách say mê. Tổ ấm nhỏ xinh, thanh bạch và luôn ấm áp t́nh yêu thương. Ở đó, mỗi người là một cá thể độc lập được tôn trọng và là một trung tâm nhận được sự nâng niu, chia sẻ của cả nhà. Ở đó, có một quan niệm chung cho mọi người: "Mỗi ngày sống là một ngày hạnh phúc, mỗi phút sống là một phút niềm vui". Nên họ trân trọng nhau, chia sẻ với nhau những vinh quang và cay đắng, những niềm vui và nỗi buồn rất riêng của người đam mê nhạc dân tộc trong cuộc sống vốn đang có quá nhiều thể loại khác, sôi động, ồn ào và hợp mốt hơn.

Trong ngôi nhà nhỏ cạnh chùa Pháp Vân, bà ngoại đang dạy đàn cho các học tṛ. Cô cháu gái xinh xắn 18 tháng tuổi cũng ngồi... học. Cũng đàn (dĩ nhiên là đàn đồ chơi), cũng tập vở (tập chẳng có khuôn nhạc hay chữ ǵ đâu), cũng ngồi im lắng nghe cô giáo. Cô con gái bé xinh của Hải Phượng tỏ rơ dấu hiệu "con nhà tông" như thế. Chị cười rất tươi khi "cằn nhằn" rằng: "Hễ mẹ một cây đàn là con có một cây đàn, nếu không có là "cô ta” không cho ḿnh tập đâu". Có những buổi tối, bố, mẹ và con với bà ngoại ngồi tṛ chuyện về âm nhạc, về bảo tàng, về văn hóa nghệ thuật, về những bài thơ của người đă đi xa. "Không gian đó làm tôi cảm thấy hạnh phúc vô cùng và càng thêm trân trọng những điều ḿnh đang có" - Chị tâm sự.

 

T́nh yêu đến từ... sở thích truyện trinh thám

Thoáng chút bẽn lẽn khi nói về t́nh yêu của ḿnh, chị cười cười: "Tụi ḿnh gặp nhau tại Liên hoan Thanh niên tiên tiến Đông Nam bộ lần thứ nhất. Lúc đó anh ấy là công an, ḿnh và Quỳnh Hoa, Từ Hoàng Thông đề nghị anh kể chuyện săn bắt cướp. Ḿnh mê truyện trinh thám lắm". Những câu chuyện gắn bó họ lại với nhau trong sự chia sẻ những khó khăn của nghề nghiệp. Giờ th́ anh đă chuyển sang công tác khác nhưng thỉnh thoảng hai vợ chồng vẫn nhớ lại cái thuở ban đầu lưu luyến đó. Hỏi chị có lăng mạn không, Hải Phượng mỉm cười rất duyên: "Phụ nữ ai mà không lăng mạn. Nhưng ḿnh lăng mạn theo kiểu... khác. Kiểu của Hải Phượng...". Thấy tôi tṛn mắt tỏ vẻ ngạc nhiên, chị cười: "Ḿnh không thích lăng mạn theo kiểu chồng phải mua hoa tặng vợ, hát những bài t́nh ca... kiểu phim Hàn Quốc. Chỉ cần vợ chồng quan tâm đến nhau và thương yêu nhau hết ḷng, mỗi cử chỉ vỗ về cũng là một sự lăng mạn, một ly nước rót cho nhau cũng làm ấm ḷng. Ví dụ hôm nay là sinh nhật ḿnh, hôm qua, anh ấy nói: "Mai sinh nhật em, anh thấy cái vali của em cũ rồi, để mai anh dẫn em đi mua cái vali mới nghe". Ḿnh biết, mấy ngày nay, anh ấy đi t́m nhiều chỗ bán vali và cũng chọn sẵn mấy chỗ đẹp đẹp rồi...". Chị nói, trong mắt không giấu được sự tự hào và t́nh yêu thương ánh lên rạng ngời. Gia đ́nh thực sự là điểm tựa yên ấm nhất cho chị, những lúc mệt mỏi.

 

Cho tiếng đàn dân tộc vang xa

Không chút tự kiêu khi nói về nghề nghiệp của ḿnh và những điều ḿnh đă làm, đă đạt được, Hải Phượng nhẹ nhàng: "Năm ḿnh khoảng 5 tuổi, mẹ bắt đầu dạy đàn. Hồi nhỏ thích lắm, cứ nghịch cho dây đàn kêu ra tiếng là thích. Năm 1976, ḿnh vào học ở nhạc viện, học 9 năm, thêm 1 năm dự bị đại học rồi 5 năm đại học và tiếp tục lên cao học. Đến năm 2003 th́ ḿnh nhận bằng cao học". Cả tuổi thơ và thời niên thiếu của chị gắn liền với cây đàn tranh. "Mỗi ngày ḿnh tập khoảng 2 tiếng, c̣n những đợt thi hoặc biểu diễn lớn th́... không thể tính được thời gian tập luyện. Mỗi lần tập xong một bài mới, ḿnh thấy hạnh phúc lắm". Chị nói một cách giản dị nhưng người nghe lại cảm nhận được t́nh yêu, sự đam mê nghề nghiệp và cả sự cầu tiến trong con người này. "Chị có buồn không khi các loại h́nh nghệ thuật dân tộc nói chung và đàn tranh nói riêng không... thời thượng và thu nhập th́ không bằng được các ngôi sao nhạc nhẹ?". Rất nhẹ nhàng, Hải Phượng trả lời: "Buồn chứ. Nhưng ít thôi. Điều quan trọng nhất là chúng ḿnh vẫn sống được với nghề, vẫn có những khán giả lắng nghe thực sự chân thành. Chỉ cần một khán giả c̣n lắng nghe là ḿnh c̣n duy tŕ được nhiệt huyết đam mê". Khác hẳn điều người ta vẫn mường tượng về nỗi buồn khi chơi nhạc ở nhà hàng, Hải Phượng bộc bạch: "Đừng nghĩ đơn giản chơi nhạc ở nhà hàng th́ muốn chơi sao cũng được. Khán giả rất gần ḿnh, có nhiều người rất am hiểu, ḿnh mà chơi sai là họ biết ngay và phản hồi ngay tại chỗ. Khán giả đến nhà hát, sau khi nghệ sĩ biểu diễn xong là họ về ngay. Nhưng ở nhà hàng, khán giả có thể đến bắt tay, chia sẻ cảm xúc với nghệ sĩ. Ḿnh có thể thấy ánh mắt chăm chú của họ, cảm nhận rất gần t́nh cảm của họ, sự xúc động của họ. Nhiều t́nh bạn đẹp đến từ những buổi biểu diễn của ḿnh tại các nhà hàng". Chị nói tiếp, vẫn nhẹ nhàng như thế: "Nhưng dĩ nhiên, ai cũng thích biểu diễn ở nhà hát, trên sân khấu lớn". Điểm đáng quư nhất trong con người nghề nghiệp của Hải Phượng là sự quân b́nh, tỉnh táo trong việc đánh giá các hoạt động nghệ thuật. Biết tôn trọng những điều chuẩn mực nhưng không bị ràng buộc vào sự cứng nhắc của quy tắc. Luôn t́m được sự tích cực trong quan hệ công việc, phải chăng đó là những phẩm chất của Hải Phượng?

 

Hỏi chị về một kỷ niệm thật đặc biệt trong những chuyến lưu diễn, chị cười mà ánh mắt c̣n bộc lộ niềm xúc động: "Đó là lần ḿnh biểu diễn ở Paris với thầy Trần Văn Khê năm 2003, khi biểu diễn xong, có một bác khán giả, cũng là một nghệ sĩ chơi đàn tranh và là bạn của thầy, đến nói chuyện, giọng Nam bộ rặt. Bác nói: "Ở đây mà có mấy cây quạt th́ tui đă thảy lên cho cổ rồi" (*). Câu nói đó làm Phượng thực sự xúc động. Khi ḿnh ra về, gia đ́nh bác ấy cứ đứng nh́n theo măi. Ánh mắt của họ làm ḿnh thêm vững tin vào con đường đă chọn. Ḿnh sẽ vẫn luôn có những khán giả như thế nếu luôn nỗ lực, tự nghiêm khắc với chính ḿnh".

 

Tạm biệt chị khi chiều đă muộn. Tôi vẫy tay chào cô bé nhỏ xíu đang lẫm chẫm đi đến bên cây đàn của bé, những âm thanh trong trẻo vang lên. H́nh ảnh Hải Phượng xơa tóc bên cây đàn tranh chợt hiện. Tôi thầm mong, nhiều năm sau nữa, sẽ nh́n thấy một Hải Phượng trẻ trung với độ tuổi hai mươi đang gảy những cung tơ d́u dặt để tiếng đàn dân tộc măi bay xa.

 

Hạ Anh

(*) Ở miền Nam ngày trước, khi đi xem hát cải lương, nếu thích thú v́ một câu vọng cổ, một lớp diễn nào đó, người xem thường kẹp tiền vào quạt giấy rồi ném lên tặng cho nghệ sĩ.

 

Đêm Canberra tuyệt vời..

 

...Buổi diễn đă dứt nhưng mọi người chưa ai ra về. Nhiều người rất đáng kính, Úc có Việt có, đă đến gần sân khấu để bắt tay chúc mừng các nghệ sĩ, để thăm hỏi, để t́m hiểu sâu hơn về một số tiếc mục. Hai vợ chồng một học giả Úc đă xin phép leo lên sân khấu đến t́m gặp nghệ sĩ Hải Phượng để được bày tỏ sự ngưỡng mộ và t́m hiểu về nguyên lư của hai loại đàn truyền thống mà chị vừa biểu diễn. C̣n người phụ trách âm thanh của nhà hát Canberra th́ quyết tâm rằng sẽ mời cho bằng được Hải Phượng qua lại Canberra lần nữa...

 

Tiếng đàn của nghệ sĩ Hải Phượng đă làm thổn thức rất nhiều trái tim của khán giả có mặt trong khán pḥng. Ảnh N.Hải

Điều này làm tôi nhớ lại, khi tiếng đàn của Hải Phượng ngân lên, cả khán pḥng gần hai ngàn người đă lặng im như tờ và dường như mọi người đều không dám thở. Sự im lặng thánh thần đó đă kéo dài qua hơn 7 phút, cho đến khi Hải Phượng qua hết cả 4 bài tŕnh diễn của ḿnh mới vỡ ̣a lên những tràng pháo tay vang dội và tiếng hoan hô không ngớt. Ngồi cạnh tôi là cô sinh viên tên Lan, sinh ra và lớn lên tại Úc vừa chùi nước mắt vừa nghẹn ngào thốt lên: “Tuyệt vời, tuyệt vời! Em không thể nào ngờ rằng quê hương ḿnh lại có một nền âm nhạc cổ truyền tuyệt vời như thế. Trước đây, ba mẹ em cũng thỉnh thoảng mở đĩa cho em nghe tiếng đàn tranh và tiếng đàn bầu nhưng nói thật em không thể nào cảm nổi. Bây giờ nghe chị Hải Phượng biểu diễn em mới thấy rằng ḿnh thật sự sai lầm”.

 

... Tiếng hát, lời ca thăng hoa trong đêm hạnh ngộ. Mỹ Linh, Kasim Hoàng Vũ, Tuấn Hưng, Quang Dũng, Đàm Vĩnh Hưng, Thùy Dung, Hiền Thục, Hồng Ngọc, rồi Elvis Phương, Thanh Lam, Lam Trường, Phương Thanh, Mỹ Tâm, Hồ Quỳnh Hương, Hồ Ngọc Hà, Thanh Thảo... ai bước ra sân khấu cũng được đón nhận bằng những làn sóng vỗ tay sôi nổi. Ngài Tom Uren đă không ngớt dành những tràng pháo tay cổ vũ cho các nghệ sĩ và thỉnh thoảng quay sang những người bạn của ḿnh để giải thích cho họ về những nét độc đáo trong tà áo dài Việt Nam. Tiếng vỗ tay kéo dài không dứt sau tiết mục biểu diễn đàn tranh và đàn bầu của nghệ sĩ Hải Phượng, khiến cho Hải Phượng đă bật khóc. Rồi bộ sưu tập Áo dài kỳ ảo của nhà thiết kế Liên Hương, tiết mục rối vui nhộn của Xuân Hương, phần dẫn chương tŕnh rất duyên dáng và khả năng tiếng Anh lưu loát của Ngô Mỹ Uyên, sự chững chạc của MC Thanh Bạch cũng được đón nhận hết sức nồng nhiệt...

 

 

 

Nghệ sĩ Hải Phượng ghi nhật kư. Suốt chuyến đi mọi người trong đoàn thắc mắc v́ thấy Hải Phượng cứ ghi ghi chép chép. Cuối cùng th́ bí mật cũng “bật mí”: Hải Phượng ghi lại cảm xúc cũng như những sự kiện xảy ra trong mỗi ngày. Dù đă cố ṭ ṃ nhưng vẫn chưa thành viên nào biết được chuyện vui buồn của cô trong những ngày ở Canberra và chuyến hành tŕnh từ Canberra về Sydney.

 

Huỳnh Ngọc Chênh ( viết từ Canberra)

Trích trong bài viết vể đêm diễn Duyên Dáng VN tại Úc Nov. 02 do báo Thanh Niên tổ chức.

 

RETURN TO COLUMNS PAGE