Nhạc sĩ Huỳnh Khải: Từ anh nông dân đến thạc sĩ âm nhạc

Một ngày cuối năm 2003, Nhạc viện TP Hồ Chí Minh đă trang trọng tổ chức cuộc thi tốt nghiệp Cao học Sư phạm âm nhạc dân tộc (tŕnh tấu và bảo vệ luận văn) cho hai tân thạc sĩ. Đặc biệt, một trong hai tân thạc sĩ ấy vốn xuất thân từ một nông dân chân đất, mê đờn ca tài tử, từng là... trưởng ban văn nghệ xă.

Có lẽ những người có mặt ở pḥng ḥa nhạc Nhạc viện TP Hồ Chí Minh vào sáng 27/12/2003 đều cảm thấy xúc động khi chứng kiến Huỳnh Khải ôm cây đờn ḱm ngồi giữa dàn nhạc giao hưởng của nhạc viện để biểu diễn tác phẩm B́nh minh (concerto của nhạc sĩ Quang Hải soạn cho đờn ḱm và dàn nhạc giao hưởng) dưới sự chỉ huy của nữ nhạc trưởng Hoàng Điệp. Tiếng đờn ḱm bay lượn, chấp chới trên nền nhạc Tây phương khiến người nghe vừa lâng lâng cảm xúc vừa cảm thấy tự hào bởi đang mục kích một nhạc cụ dân tộc đơn sơ, quen thuộc lại đang được cả một dàn nhạc khí Tây phương tôn vinh... Tiếp đó, nhạc sĩ Huỳnh Khải đă bảo vệ luận văn tốt nghiệp với đề tài Phương pháp sư phạm đờn ḱm trong âm nhạc tài tử, sân khấu cải lương và sáng tác mới cho đờn ḱm. Luận văn của Huỳnh Khải được đánh giá xuất sắc. (H́nh: Đờn ḱm giữa dàn nhạc khí Tây phương.)

Huỳnh Khải sinh năm 1957 tại Thủ Thừa (Long An). Ngay từ thời ấu thơ, rất nhiều lần anh đă tựa ḿnh bên bộ ngựa, say mê nh́n cha - vốn là một nghệ nhân đờn ca tài tử - cùng bạn bè ông diễn tấu giao duyên trong lúc nông nhàn. Những lúc đó, đố ai rứt cậu bé Khải ra khỏi "chiếu diễn", những giai điệu đờn ca tài tử đă thấm đẫm vào tâm hồn cậu và mê mẩn nhất là những âm thanh phát ra từ cây đờn ḱm - "bảo bối" của cha ḿnh. Cho nên những khi ông bố treo cây đàn lên vách để đi ra đồng th́ cậu con trai bắc ghế lấy xuống rồi đánh ṃ những bài bản tài tử mà cậu đă thuộc nằm ḷng. Thấy con có năng khiếu, người cha cũng đem hết những "ngón nghề" của ḿnh truyền lại cho con từ lúc cậu mới 9 tuổi. Ở nhà Khải học đờn ḱm với cha, ra ngoài th́ học guitar phím lơm với bạn bè cùng trang lứa, khi đă đủ "bản lĩnh" th́ kéo nhau đi giao lưu đờn ca tài tử.

Sau ngày miền Nam giải phóng (1975), học hết lớp 12 nhưng do điều kiện khó khăn nên Huỳnh Khải không thi vào đại học mà ở lại quê nhà làm trưởng ban văn nghệ xă. Khi đó anh vừa sáng tác các vở dài và đờn chánh guitar phím lơm, c̣n về đờn ḱm th́ anh rành hết 20 bản tổ và nhiều giai điệu cải lương.

-Anh chơi được khá nhiều nhạc cụ âm nhạc dân tộc, tại sao anh lại chọn cây đờn ḱm để làm công tŕnh luận văn?

- Khi tôi đi đờn cải lương th́ chuyên sử dụng cây guitar phím lơm nhưng do hồi nhỏ đă quá quen thuộc với cây đờn ḱm nên khi vào nhạc viện tôi chọn cây đờn này làm nhạc cụ chính để học (trung cấp). Khi lên bậc đại học th́ phải chọn học 2 nhạc cụ (chính và phụ). Tôi chọn đờn ḱm (chính) và đờn tranh (phụ). Ḱm học với NSƯT Vơ Văn Khuê, tranh học với NGƯT Nguyễn Văn Đời. Cho nên chuyện tôi "đồng hành" với cây đờn ḱm cũng là một tất yếu.

- Từ đâu anh có ư tưởng xây dựng luận văn "Phương pháp sư phạm đờn ḱm trong âm nhạc tài tử, sân khấu cải lương và sáng tác mới cho đờn ḱm"? Có khó khăn lắm không?

- Xưa nay, các nghệ nhân, nghệ sĩ âm nhạc dân tộc khi dạy đờn cho học tṛ chỉ có một phương pháp là "cầm tay, dạy ngón". Phương pháp này có ưu điểm là học nhanh, đạt hiệu quả cao nhưng thầy và tṛ luôn phải cận kề bên nhau. Tṛ không thể tự học, khi tṛ quên ngón không thể tự ôn mà phải t́m đến thầy... Công tŕnh của tôi tính từ lúc thai nghén cho đến viết thành luận văn hoàn chỉnh là 10 năm. Khó khăn v́ đờn ḱm là một nhạc cụ đặc trưng, rất ít tài liệu (nếu có th́ cũng chỉ là bản chép tay rất thô sơ, khó hiểu). Tôi phải t́m đến các nghệ nhân (kể cả ở các tỉnh xa) để t́m hiểu, tham khảo, thu thập tài liệu... Thuận lợi là tôi đă gắn bó với cây đờn ḱm từ hồi nhỏ, rồi hoạt động phong trào nghiệp dư, tham gia sân khấu cải lương chuyên nghiệp, qua băng đĩa và qua quá tŕnh công tác giảng dạy. Đặc biệt với sự dạy dỗ trực tiếp của cố NSƯT Vơ Văn Khuê và sự cố vấn của các nhạc sĩ: cố NSƯT Vũy Chỗ, NSƯT Ba Tu, NGƯT Nguyễn Văn Đời..., tôi đă từng bước hoàn thành công tŕnh nghiên cứu để bảo vệ luận văn và được Giáo sư - NSND Quang Hải trực tiếp hướng dẫn đề tài tốt nghiệp.

Công tŕnh nghiên cứu của NS Huỳnh Khải giúp cho người học đờn ḱm (ở 3 phong cách: tài tử, sân khấu cải lương, đờn tác phẩm mới) sau khi được thầy hướng dẫn cơ bản rồi th́ tự học là chính, không cần nhiều thời gian học trực tiếp với thầy mà vẫn đạt hiệu quả, khi quên bài bản th́ giở sách ra tự ôn lại hoặc học lại. Sách gồm 3 phần: lư thuyết về nhạc lư, các bài tập thực hành và CD minh họa kèm theo giáo tŕnh. Trước mắt, sách này sẽ được giảng dạy ở khoa Âm nhạc dân tộc của Nhạc viện TP Hồ Chí Minh - Thạc sĩ âm nhạc dân tộc Huỳnh Khải.          

Hà Đ́nh Nguyên (Thanh Nien)

 

RETURN TO MUSIC NEWS PAGE