"Số hóa"...âm nhạc cổ truyền

Ca trù, quan họ, chèo, tuồng... lên mạng

TT - Chạm ngón tay vào màn h́nh tinh thể lỏng, cả căn pḥng ngập tràn thanh âm của nhạc cụ truyền thống. Một ngân hàng âm nhạc điện tử đă được thành lập, tương lai là... lên mạng toàn cầu.

46 giây để..."nghe lại" quá khứ

Chăm chú kiếm t́m, đưa ngón tay khẽ chạm vào màn h́nh. “Click”, một cây thư mục hiện ra. “Đây rồi!” - Nguyễn Tuấn Phúc reo lên sung sướng. Bài ca trù Hồng Hồng Tuyết Tuyết đă hiện ra, màn h́nh sắc nét.

Trước đây có nằm mơ cậu cũng không dám nghĩ ḿnh t́m ra được “mỏ vàng” nhanh đến thế. Là sinh viên nhạc năm 2 Trường CĐ Nhạc họa T.Ư, đam mê âm nhạc dân gian, Phúc đă từng lang thang đến mọi ngơ ngách của Hà thành để t́m tư liệu về lĩnh vực ḿnh ham thích. Thật may mắn, cậu đă đến Ngân hàng Dữ liệu âm nhạc dân gian và nghệ thuật biểu diễn (gọi tắt là Ngân hàng Dữ liệu âm nhạc) số 32 Nguyễn Thái Học, Hà Nội.

“Chỉ mất có 46 giây, tôi đă trở về quá khứ, những tư liệu nguyên bản như thế này chúng tôi t́m kiếm ở ngoài đă cả năm nay mà đành chịu”. Nó quá quí hiếm và tiện lợi. Cậu trao cho tôi tai nghe, chân vẫn giậm theo nhịp, đầu lúc lắc. “Hồng Hồng Tuyết Tuyết, nhớ thuở nào chửa biết cái chi chi... mười lăm năm ấy có xa ǵ, chát.. chát.., tom ..tom chát...”.

Ư tưởng của cả cuộc đời

Người đầu tiên đưa ra ư tưởng thành lập Ngân hàng Dữ liệu âm nhạc là phó viện trưởng Viện Âm nhạc VN Đặng Hoành Loan. Sau hơn 20 năm lặn lội từ Bắc chí Nam để sưu tầm vốn nhạc cổ, gần cuối cuộc đời ông vẫn trăn trở: “Số lượng các tác phẩm âm nhạc dân gian nhiều vô kể. Sức chứa của kho có hạn, mà chất lượng th́ luôn bị “ác thần thời gian” đe dọa. Tại sao không thử áp dụng phương thức lưu giữ các tư liệu đặc biệt này bằng kỹ thuật số, dễ bảo quản lại tra cứu tiện lợi?”.

Như một sự sắp đặt tuyệt vời của số phận, ông có được cuốn Ngân hàng dư liệu âm nhạc và nghệ thuật biểu diễn châu Á và châu Á - Thái B́nh Dương của ACCU. Trong đó có các văn bản giới thiệu chi tiết về hệ thống lưu giữ âm nhạc truyền thống. Ông đă reo lên: “Nó đây rồi!”. Ngay lập tức ông cùng với một nhóm nhân viên của viện xúc tiến kế hoạch thành lập ngân hàng dữ liệu âm nhạc điện tử. Một tin vui đến, dự án thành lập ngân hàng dữ liệu âm nhạc được Bộ Văn hóa - thông tin chấp thuận.

Việc khó khăn nhất cho sự ra đời của ngân hàng khi đó là việc t́m mua trang thiết bị điện tử. “Đây là dự án lớn và rất mới ở VN nên việc tiếp cận với đối tác cung cấp thiết bị cho ḿnh là rất khó khăn” - anh Nguyễn Thế Đức, trưởng Pḥng máy công nghệ của viện, cho biết.

Sau gần bốn tháng săn lùng trên Internet, qua các phương tiện truyền thông, đối tác chọn mặt gửi vàng đă được xác định: Công ty Art Sum - một công ty chuyên sản xuất phần mềm của Pháp. Hai tháng sau, phần mềm Ecostreamtm Services (net worked audio and video managent) đă được chuyển giao về VN.

Trong pḥng server (máy chủ) gần 10m2, anh Nguyễn Thế Đức c̣n kể về những ngày lang thang trên đất Pháp: “Để mang được các ông này (chỉ vào chiếc máy) tôi đă phải đơn thương độc mă “chiến đấu” với hàng chục nhà lập tŕnh bên ấy. Họ không biết về âm nhạc dân gian VN nên họ không đáp ứng được ngay những yêu cầu ta đưa ra. Tôi đă đấu tranh đến cùng, từng điểm một, không hoàn thiện không nghiệm thu. Ḿnh cẩn thận đến nỗi họ bảo là ḿnh khắt khe “bới lông t́m vết”.

Việc lưu trữ dữ liệu của Ngân hàng Dữ liệu âm nhạc được thực hiện trên hệ thống cây thư mục nhiều lớp dưới dạng hai ngôn ngữ song hành Việt và Anh. Ví dụ như phần âm nhạc dân gian và nghệ thuật biểu diễn gồm nhiều thư mục nhỏ: các làn điệu dân ca, bài hát cổ truyền, ca kịch, diễn xướng, những điệu múa cổ truyền, múa rối... Trong các làn điệu dân ca lại gồm: hát đồng dao, quan họ, giao duyên, hát ru... Cứ thế tạo thành một chuỗi liên kết các thư mục, rất thuận tiện cho việc tra cứu.

Ngoài ra, các tài liệu liên quan như hồ sơ nghệ nhân, nghệ sĩ, h́nh minh họa và nhạc cụ của các dân tộc, tài liệu về các loại h́nh âm nhạc dân gian... cũng được “số hóa” theo nguyên tắc trên. Điểm khác biệt, cũng là điều tạo ra cảm giác thích thú với độc giả, đó là: tất cả các thao tác trên máy đều không phải dùng chuột máy tính mà dùng ... ngón tay. Đó là nhờ công nghệ màn h́nh cảm ứng nhiệt.

Số lượng bài hát, các dữ liệu âm nhạc dân gian được lưu trữ đă gấp ba bốn kho lưu cồng kềnh cộng lại. Để có được như ngày hôm nay, số vốn đầu tư đă lên tới hơn 10 tỉ đồng. Lợi ích của nó th́ vô cùng lớn. Chị Ngọc Linh, nhân viên Ngân hàng Dữ liệu âm nhạc, cho biết: “Từ khi ngân hàng ra đời, công việc lưu trữ, phục vụ của bọn ḿnh đỡ vất vả hơn nhiều. Muốn t́m tài liệu hay có khách cần mua băng đĩa, chỉ cần nhấc tay, trỏ màn h́nh là OK”.

KÁP THÀNH LONG - NGUYỄN QUỐC (Bao Tuoi Tre)

 

RETURN TO MUSIC NEWS PAGE