Chuyến thăm Algeria của nhạc sĩ Trần Văn Khê

Vũ Triệu

Trần Văn Khê, một Phó Chủ tịch Hội đồng Âm nhạc Thế giới của UNESCO, là nhạc sĩ cổ truyền có tên tuổi trong cộng đồng người Việt sống tại Pháp. Ông từng làm Giám đốc Trung tâm nghiên cứu khoa học (CNRS) thuộc trường Đại học Sorbonne, Paris, chuyên nghiên cứu nhạc truyền thống phương Đông. Đồng bào trong nước đều biết đến tên tuổi của ông qua làn sóng truyền h́nh và các buổi tọa đàm, nói chuyện lớn nhỏ về âm nhạc cổ truyền Việt Nam.

Tôi là một cán bộ ngoại giao, trước đây làm công tác văn hóa ở Đại sứ quán ta tại Algeria, từng được phục vụ cho hoạt động của nhạc sĩ ở nước ngoài. Tháng 4/1981, Đại sứ quán ta tại Algeria chủ trương thúc đẩy quan hệ văn hóa Việt Nam - Algeria đă đặt vấn đề với Bộ Thông tin - Văn hóa (TTVH) bạn mời giáo sư nhạc sĩ Trần Văn Khê đang sống ở Paris sang thăm và làm việc. Được Đại sứ phân công, tôi đi theo Giáo sư làm cầu nối hữu nghị giữa ta và bạn. Xin kể một vài mẩu chuyện ít người biết đến về chuyến thăm này.

GSNS Trần Văn Khê với nhạc dân tộc Andalouse

Ngay ngày đầu Giáo sư đặt chân lên nước bạn, Ban lănh đạo Hội nhạc truyền thống dân tộc Algeria nhiệt liệt chào mừng ông tại trụ sở Hội. Chủ tịch và Tổng Thư kư tiếp Giáo sư, tŕnh bày về nhạc truyền thống dân tộc ḿnh. Giáo sư cho biết Algeria là một nước trong khối Maghreb ở Tây Bắc châu Phi lần đầu tiên mời Giáo sư sang thăm. Trước đây Giáo sư đă có dịp sang Tunisia để tham dự hội nghị chuyên đề về nhạc Andalouse. Tiếp xúc với lănh đạo Viện nhạc dân tộc bạn, Giáo sư đă đóng góp nhiều ư kiến bổ ích trong công tác giữ ǵn, bảo tồn và phát triển nền âm nhạc dân tộc trước trào lưu âm nhạc phương Tây đang thịnh hành ở các quốc gia mới giành được độc lập. Chủ nhà lắng nghe những công tŕnh nghiên cứu nhạc cổ truyền của Giáo sư, ghi nhận để sau này áp dụng.

Sau đó là một buổi thăm dàn nhạc dân tộc tại Đài truyền h́nh Algeria. Giáo sư rất hoan nghênh đài truyền h́nh bạn đă có tiết mục riêng của dàn nhạc Andalouse thường xuyên chơi trên đài. Giáo sư đă truyền đạt lại kinh nghiệm riêng trong công tác nghiên cứu âm nhạc truyền thống phương Đông ở Paris.

Các nghệ sĩ dàn nhạc ngừng chơi, rất phấn khởi được nghe một nhạc sĩ cổ truyền Việt Nam nói chuyện.

Nói chuyện thân mật với các sinh viên của trường nhạc dân tộc, Giáo sư đă nói lên ư nghĩa của việc bảo tồn và phát triển nhạc dân tộc trước ḍng tân nhạc nước ngoài và kinh nghiệm bản thân trong việc nghiên cứu vấn đề này. Ông thông báo với các bạn sinh viên những thành công trong việc nghiên cứu âm nhạc truyền thống là đă xuất bản một lượng sách lớn phát hành rộng răi ở Pháp và các nước khác. Về nghiên cứu nhạc dân tộc Việt Nam, ông cho biết ông là thế hệ thứ 2 trong gia đ́nh, con gái ông (chị Trần Thị Ngọc đi theo) là thế hệ thứ 3 đă kiên tŕ đi sâu vào nền nhạc cổ truyền và ông sẽ tiếp tục truyền lại cho thế hệ thứ 4.

Giáo sư Trần Văn Khê được Bộ TTVH bạn mời dự cuộc hội thảo quốc gia về âm nhạc dân tộc tổ chức tại tỉnh Tlemcen, cách thủ đô Algeria trên 400km. Tại đây, Giáo sư đă có dịp tiếp xúc thân mật với các nghệ sĩ nước bạn và đă phát biểu về ư nghĩa của công tác ǵn giữ và phát triển nền nhạc cổ truyền dân tộc trong bối cảnh ḥa nhập quốc tế và kinh nghiệm nghiên cứu này ở Paris.

Thăm một số cơ sở nhạc dân tộc

Đến chơi với một câu lạc bộ nhạc truyền thống của một quận ở Thủ đô Algeria do bạn bố trí, t́nh cờ Giáo sư gặp một số người quen từng biết tiếng ông khi ở Pháp.

Cuộc tṛ chuyện khá thân mật về chuyên môn vượt quá nghi thức xă giao, CLB đón tiếp ông như đón một người thân đi xa trở về. Các nam nữ nghệ sĩ không chuyên lưu luyến tay bắt mặt mừng và rất mong được gặp lại ông tại thủ đô Algeria thơ mộng.

Qua thăm pḥng thí nghiệm âm nhạc dân tộc, một việc xẩy ra đột ngột đầy thú vị: khi Giáo sư dừng chân trước một kệ sách đồ sộ, bỗng một cán bộ phụ trách pḥng đọc vội tiến tới, đưa ra một cuốn sách dày bằng tiếng Pháp khá đẹp, nhan đề: Musique traditionnelle du Viet Nam, tác giả Trần Văn Khê, trao cho ông và xin chữ kư lưu niệm. Giáo sư vui vẻ nhận lời và kư vào trang đầu cuốn sách. Chủ khách vui vẻ, ôm nhau lưu luyến.

Một cuộc nói chuyện âm nhạc đầy thú vị

Bộ TTVH bạn tổ chức một buổi nói chuyện âm nhạc (causerie concert) tại rạp El Mouggar, một ngôi nhà văn hóa hữu nghị lớn nằm ở trung tâm thủ đô Algeria. Nhật báo chính thức của bạn, tờ Chiến sĩ (El Moudjahid) và các phương tiện thông tin đại chúng trân trọng giới thiệu buổi nói chuyện về âm nhạc truyền thống Việt Nam từ mấy ngày trước. Khách mời là những người dân thủ đô hâm mộ nhạc dân tộc và những tùy viên văn hóa các Đại sứ quán. Thính giả ngồi chật ních hội trường lớn.

GSNS Trần Văn Khê chững chạc bước lên sân khấu giữa tràng vỗ tay hoan hô nồng nhiệt của cử toạ. Giáo sư đă thuyết tŕnh về âm nhạc dân tộc Việt Nam bằng tiếng Pháp suốt hơn 2 tiếng đồng hồ không giải lao, có đoạn tŕnh diễn luôn bằng sân khấu điệu hát tuồng cổ và dân ca 3 miền Trung - Nam - Bắc Việt Nam. Chị Trần Thị Ngọc minh họa bằng các nhạc cụ đàn, nhị, trống mang theo từ Paris sang. Một tùy viên văn hóa của Sứ quán Indonesia vỗ vai tôi nói: "Tiếc quá, Causerie concert về nhạc dân tộc Việt Nam kết thúc nhanh quá!".

Tôi nhắc lại chuyện cũ cũng với tấm ḷng mến mộ một nhân tài ngành nhạc truyền thống đă từng sống ở nước ngoài nhiều năm nhưng luôn hướng về tổ quốc thân yêu qua con đường nghiên cứu và truyền bá nhạc dân tộc, góp sức ḿnh xây dựng t́nh hữu nghị giữa Việt Nam và bạn bè quốc tế. Nhớ lại một con người trong suốt đời ḿnh đă từng giảng dạy, thuyết tŕnh và biểu diễn âm nhạc truyền thống Việt Nam tại 43 nước trên thế giới, là tác giả của 3 cuốn sách và hơn 200 bài nghiên cứu về nhạc truyền thống Việt Nam. Do đă có thành tích xuất sắc đóng góp như trên, tháng 6/1999, GSNS Trần Văn Khê đă được Chủ tịch nước CHXHCNVN Trần Đức Lương tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Nhất.

 

RETURN TO SPONSORS PAGE

S