Tay trống số 1

Nhà hát múa rối nước Rồng Vàng (Cung Văn hóa Lao động TP.HCM) của ông bầu Huỳnh Anh Tuấn - Công ty TNHH sân khấu nghệ thuật Thái Dương - khai trương đến nay đă hơn BA tháng với đều đặn mỗi ngày hai Suất, có lúc “đột biến” lên đến 8 suất. Suất nào cũng có một nghệ sĩ mặc áo dài khăn đóng, ôm bộ trống dân tộc cầm trịch cho buổi diễn. Sướng, vui, buồn, khổ... của các nhân vật đều nương theo roi trống ấy mà đi vào ḷng khán giả.

 

Đó là nghệ sĩ Đức Dũng, một tài năng hiếm hoi trong lĩnh vực trống dân tộc hiện nay. Anh là “đầu tàu” của ban nhạc gơ Phù Đổng lừng lẫy một thời, từng là thành viên của các “đội tuyển” được cử đi nước ngoài giới thiệu nền âm nhạc dân tộc nước nhà và hiện là nghệ sĩ trống dân tộc lớn tuổi duy nhất c̣n đứng trên sân khấu.

 

Đến được với trống nhờ Tôn Ngộ Không

Có bố là nghệ nhân đàn bầu nên năm 3 tuổi Đức Dũng đă ẵm được một giải thưởng nho nhỏ về thi giọng ca cải lương ở địa phương. Lớn lên chút nữa, cậu được mẹ cho đi xem phim Tôn Ngộ Không, bị mê hoặc nên ngày nào Đức Dũng cũng khoèo tay khoèo chân làm khỉ cho trẻ con hàng xóm xem. Năm 12 tuổi, cậu đem tiết mục Tôn Ngộ Không này thi vào lớp đào tạo diễn viên của Đoàn tuồng Liên khu 5.

 

Đức Dũng học diễn viên chưa được bao lâu, các thầy ở đoàn tuồng chuyển anh sang bộ môn trống v́ thấy anh có năng khiếu đặc biệt ở lĩnh vực này. Năng khiếu ấy được chắp thêm cánh khi anh được những bậc thầy nổi tiếng giỏi nghề trọng đức như: Dương Long Căn, Bùi Thông, Đinh Quả (B́nh Định), Nguyễn Nho Túy (Quảng Nam), Mạnh Cầm (Huế), Nguyễn Đắc Hán... truyền thụ nghề nghiệp.

 

Ở nghệ thuật tuồng, nghệ sĩ chơi trống được mệnh danh là “phó sư”, tức người thầy thứ hai, linh hồn của đêm diễn. Tiếng trống như một “mệnh lệnh”, vừa d́u dắt, nâng đỡ, vừa đưa đường chỉ lối cho các hành động của nhân vật. Người trong nghề thường nói: “Phi trống bất thành tuồng”. Việc Đức Dũng mới 16 tuổi, chỉ vừa học xong bốn năm trung cấp đă được các thầy cho ra nghề, đánh trống chính thức cho các vở tuồng khiến không ít người trong nghề thán phục.

 

Những roi trống của anh không chỉ khuất phục được các diễn viên đáng tuổi cha chú ḿnh mà c̣n đem lại cho khán giả một sự ngưỡng mộ đặc biệt. Tiếng lành đồn xa, nhiều vị ở đoàn khác muốn xin anh về nhưng những người đang quản lư anh th́ giận dỗi: “Muốn giải tán Đoàn tuồng Liên khu 5 này th́ cứ lấy đi Đức Dũng”.

 

Năm 1975, sau khi đất nước thống nhất, anh theo Đoàn tuồng Liên khu 5 về thăm đất tổ B́nh Định. Sau đó về lại đất Bắc, anh trở thành “của quí hiếm” bởi nơi nào cũng muốn được sở hữu anh. Anh lần lượt đầu quân cho Đoàn tuồng Nam trung ương, rồi Nhà hát Ca múa nhạc trung ương... Năm 1981, trong chuyến đi biểu diễn tại Liên Xô (cũ), Đức và Bulgaria (cùng với Nhà hát Ca múa nhạc trung ương), anh đă làm khán giả nước bạn khen không tiếc lời khi biểu diễn tiết mục Trống trận Quang Trung do chính anh sáng tác. Dạo đó báo chí Liên Xô nhận xét về anh như sau: “Nghệ sĩ Đức Dũng đă làm phép phù thủy trên dàn trống dân tộc VN khiến người ta tưởng anh từng học ở Nhạc viện Tchaikovsky”.

 

Thăng hoa cùng “Phù Đổng”

Có một nhà buôn bánh kẹo nổi tiếng ở phố Huế (Hà Nội) là cụ Đức Thành Kư đến xin anh cho các con ḿnh được thọ giáo nghề trống. Các con của cụ là Đức Lợi, Đức Tâm, Đức B́nh, Đức Dậu, Đức Quang... đều đă tốt nghiệp chính qui một nhạc cụ phương Tây trước đó như clarinette, cello, flute... Sẵn mang ư định muốn thành lập một ban nhạc gơ, Đức Dũng vui vẻ nhận lời. Anh được cụ Đức Thành Kư nhận làm con nuôi để rồi cùng với các con của cụ lập nên ban nhạc gơ Phù Đổng.

 

Năm 1986, Phù Đổng lần đầu tiên làm một cuộc Nam tiến để kiếm sống. Khi bước chân xuống ga Sài G̣n, họ xác định đây là quê hương thứ hai của ḿnh v́ cảm nhận được sự tiếp đón nồng nhiệt và ân t́nh của người Sài G̣n. Đêm đầu tiên, diễn ở một hội quán nhỏ trên đường Nguyễn Văn Trỗi và đêm thứ hai ở rạp Rex, Phù Đổng đă gây xôn xao cho khán giả Sài thành. Nhưng hoành tráng đến ngỡ ngàng là đêm Gala Sài G̣n diễn ra ở câu lạc bộ Phan Đ́nh Phùng (Q.3) vào năm 1988. Lần đầu tiên đông đảo khán giả TP.HCM được chứng kiến một cuộc “lên ngôi” huy hoàng của bộ gơ dân tộc.

 

Riêng Đức Dũng, cũng lần đầu tiên dùng roi trống tài hoa của ḿnh để dẫn dắt cho tiếng hát nhí nhảnh của Hồng Vân trong bài Lư ngựa ô và giọng ca đầy tâm trạng của Bảo Yến trong ca khúc Hương thầm. Và đỉnh điểm là khi anh “làm xiếc” với cặp dùi trong tiết mục Vó ngựa mang tin cấp báo do chính anh sáng tác. 5.000 người xem đă đứng bật dậy với tiếng vỗ tay vang dội.

 

Khi về nước và cùng với các nhạc sư Tô Vũ, Lưu Hữu Phước đến xem ban nhạc gơ Phù Đổng biểu diễn, giáo sư tiến sĩ Trần Văn Khê bước đến ôm lấy Đức Dũng rồi khóc như đứa trẻ: “Điều thầy mong ước tưởng khó có được không ngờ đă thành hiện thực với Phù Đổng”. Và rồi, giáo sư Khê t́m mọi cách đưa ban Phù Đổng đi nước ngoài biểu diễn. Hai chuyến đi rực rỡ nhất của Phù Đổng là chuyến đi Mỹ và Nhật năm 1996. Điều đáng nói ở chỗ Nhật cũng là một xứ sở của nghệ thuật trống, nhưng khi xem Phù Đổng, khán giả Nhật đă đến kín rạp và ngợi khen bằng những tràng pháo tay không ngớt.

 

Giới làm nghề ai cũng hiểu rất rơ rằng t́m được một người có năng khiếu bẩm sinh về trống đă khó, học trống cho đến nơi đến chốn, có được một roi trống đủ sức làm thấu trời dậy đất lại càng khó hơn. Nghề chơi trống đ̣i hỏi một sức khỏe bền bỉ, dẻo dai, nhất là đôi tay. Lực lấy từ bên trong truyền qua hai cánh tay xuống những đầu ngón. Người không biết kỹ thuật chỉ cần cầm dùi độ năm mười phút là có thể bị ngất.

 

Nhưng tiếng trống “tṛn trĩnh” hay không c̣n tùy thuộc độ tinh tế của từng nghệ sĩ. May mắn có được năng khiếu thiên bẩm về trống nhưng cả quăng đời hơn 40 năm theo nghề trống của Đức Dũng là những ngày tháng vắt kiệt sức cho việc rèn luyện. Đôi tay anh không ngày nào dám buông dùi trống và anh cũng không bao giờ cho phép ḿnh hài ḷng dừng lại với những roi trống đă qua.

 

Đến với sân khấu múa rối nước Rồng Vàng, Đức Dũng phải làm một cuộc giao duyên giữa chất bi hùng của trống tuồng và chất trữ t́nh của trống chèo. Với vai tṛ nhạc trưởng, anh đă hướng các nhạc công thành những diễn viên hào hứng với các con rối, để vở có được sự lôi cuốn từ khi mở màn cho đến lúc kết thúc.

 

Đức Dũng bảo với tôi rằng ngón nghề mà anh thành danh bao năm qua, tất cả đều nhờ ơn ông bà để lại. Anh chỉ tiếc đă không giữ được ban nhạc gơ Phù Đổng lừng lẫy như xưa. Và riêng anh, vẫn chưa có được một đệ tử “chân truyền” nào để có thể yên tâm buông dùi trống.

 

CÁT VŨ (Tuoi tre Chu Nhat Online)

RETURN TO MUSIC NEWS PAGE