Thương sao câu hát À ơi……

Đă bao năm rồi tôi mới được hưởng niềm hạnh phúc đơn sơ là được ôm đứa cháu ngoại trong tay, hát ru bé ngủ bằng những câu đă học được từ Mẹ, rồi ru cho con và bây giờ lại ru cho cháu. Ơi, những câu Hát Ru mới mộc mạc, đơn sơ làm sao :

À a à a ời, à a à a…ơi ! Cái bống là cái bống bang

Mẹ bống yêu bống (ơ…)bống càng…. làm … thơ. À a à a ời ….À a à a …ơi!

Cái bống là cái bống b́nh

Thổi cơm nấu nước (a…) một ḿnh…. bống (à) lo…..À a à a ời, à a à a ….ơi!

Chuồn chuồn bay thấp trời mưa

Bay cao trời nắng bay vừa trời râm …. À a à a ời….À a à a ơi!

Cứ như thế, các câu hát ru chẳng cần theo thứ tự nào, đang đề tài nọ nhảy sang đề tài kia, muốn hát bao nhiêu câu cũng được, muốn ngân nga dài ngắn bao nhiêu tùy thích, chỉ cần bắt đầu bằng mấy tiếng đưa hơi : À a à a ời…À a à a ơi…(miền Bắc), hoặc À á ơ…. (miền Trung) hoặc Ầu ơ…..(miền Nam).

Nhà tôi có bốn chị em, nên tôi được may mắn nghe nhiều lần tiếng ru của Mẹ, nhờ vậy mà tôi thuộc khá nhiều câu ru ngay từ khi c̣n nhỏ. Người ta thường nói trẻ con nhập tâm rất nhanh, điều đó tôi thấy đúng. Lúc tôi sanh bé Hải Yến th́ Hải Phượng mới 2 tuổi. Một hôm tôi đang lui cui ở dưới bếp, chợt nghe bé Phượng ru em :

Con gà cục tác lá chanh

Con lợn ủn ỉn mua hành cho tôi 

Con chó “hóc” đứng “hóc” ngồi (khóc) 

Mẹ ơi đi chợ mua tôi đồng “kiềng” (giềng)

Tôi ôm con vào ḷng mà xúc động biết bao! Không ngờ những lời ru từ Bà, sang Mẹ, sang con, rồi bây giờ lại được cháu bập bẹ tiếp nối.

Nhưng liệu những câu Hát Ru c̣n sống được bao lâu nữa nếu như những em bé không c̣n được nghe tiếng ru của Bà, của Mẹ, của Chị? Cuộc sống thành thị quá bận rộn, phương tiện truyền thanh truyền h́nh lại có nhiều chương tŕnh sôi động, hấp dẫn, khiến cho người lớn bị quay cuồng trong nhịp sống hối hả,không c̣n b́nh tâm để đưa em bé vào giấc ngủ êm đềm qua tiếng Hát Ru nữa. Trong những năm gần đây, các liên hoan Hát Ru- Ḥ do Nhà Văn Hóa Phụ Nữ TP. và các Trung Tâm Văn Hóa Quận Huyện tổ chức, cùng với việc thu băng cassette các điệu ru của Trung Tâm Aâm Nhạc TP., là những nỗ lực rất đáng trân trọng. Nhưng sau đó, có được bao nhiêu câu ru vang lên trong các gia đ́nh? Người ru đă hiếm, mà các câu ru th́ đă ngày càng mất đi. Chính v́ vậy mà tôi rất vui mừng và cảm phục việc làm của Nhạc sĩ Lư Nhất Vũ và Nhà thơ Lê Giang khi thực hiện cuốn sách về Hát Ru. Tôi tin rằng cuốn sách này sẽ góp phần rất lớn trong việc ǵn giữ và phổ biến những bài học đầu đời mà các thế hệ Mẹ VN. đă truyền lại cho chúng ta.

Để chia sẻ niềm vui, đồng thời đáp lại tấm chân t́nh mà nhạc sĩ Lư Nhất Vũ vànhà thơ Lê Giang đă dành cho tôi, cô em gái bé bỏng của Anh Chị, em xin kể vài kỷ niệm của em về Hát Ru.

Như trên đă thưa, chúng tôi có 4 chị em, tôi là chị , c̣n 3 em tôi đều là con trai, mà con trai thường rất hiếu động, sểnh một chút là chúng “thụi nhau”, nên Mẹ tôi thường ru :

Anh em như thể tay chân

Anh em ḥa thuận hai thân vui vầy.

Hoặc :  Khôn ngoan đá đáp người ngoài

Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau.

Về sau này khi ru cháu, tôi thấy Mẹ tôi dường như hơi ưu tư :

Hôm nay vai ngủ kề vai

Mai sau tay chớ chém tay Mẹ buồn.

Dạy chúng tôi thương yêu nhau chưa đủ, Mẹ tôi c̣n dạy chúng tôi :

Nhiễu điều phủ lấy giá gương

Người trong một nước phải thương nhau cùng.

Rồi thương cả những con vật gần gũi với ḿnh :

Trâu ơi ta bảo trâu này

Trâu ra ngoài ruộng trâu cầy với ta

Cấy cầy vốn nghiệp nông gia

Ta đây trâu đấy ai mà quản công

Bao giờ cây luá c̣n bông

Th́ c̣n ngọn cỏ ngoài đồng trâu ăn.

Và thương cả những vật vô tri :

Cảm ơn cái cối cái chầy

Đêm khuya giă gạo có mày có tao

Cảm ơn cái cọc cầu ao

Đêm khuya vo gạo có tao có mày.

Có một lần, hồi tôi khoảng 5-6 tuổi, Mẹ tôi đang ru em tôi ngủ th́ phải chạy xuống bếp coi nồi canh, tôi được dịp thay Mẹ ru em, Mẹ vừa ru câu :

Bồng bồng mà nấu canh khoai

Ăn vào mát ruột đến mai lại bồng

Tôi ru tiếp câu của Mẹ : 

Bồng bồng mà nấu canh tôm

Ăn vào mát ruột đến hôm lại bồng

Rồi cao hứng tôi “bịa” ra câu khác : 

Bồng bồng mà nấu canh tôm

Ăn vào mát ruột đến hôm lại bồng

Rồi cao hứng tôi “bịa” ra câu khác : 

Bồng bồng mà nấu canh cua

Ăn vào mát ruột đến trưa lại bồng.

Mẹ tôi chạy lên, ngạc nhiên hỏi : Con học câu đó ở đâu đấy? “ Dạ, Con thấy Mẹ nấu canh cua thơm quá nên mới ru vậy” Mẹ tôi ôm tôi vào ḷng khen “Con Mẹ giỏi quá!” Chẳng biết em tôi có “ganh tị” không mà nó khóc ré lên làm Mẹ tôi cũng phải ôm nó vào ḷng rồi ru cả hai chị em: 

À a à a ời, à a à a….ơi….. Cái bống đi chợ cầu canh

Con tôm đi trước củ hành theo sau

Con cua lật đật theo hầu

Cái chầy rơi xuống vỡ đầu con cua À a à a…ời À a à a….ơi….

Trong những câu Mẹ tôi ru, tôi thích nhất là những bài Hát Ru trở đi trở lại hoài không dứt. Tôi thường ru những câu này mỗi khi “bí”, chưa t́m được nhiều câu khác nhau. Những lúc đó tôi lôi hết cả “vốn liếng” về câu ru để cố đưa em vào giấc ngủ, nào là kể về Cha Mẹ : 

Công cha như núi Thái Sơn….. 

Về Ông Bà : 

Bà ơi cháu rất yêu bà

Đi đâu Bà cũng mua quà về cho

Hôm qua có chiếc bánh ḅ

Bà chia cho cháu phần to nhất nhà

Mỗi lần cháu chạy chơi xa

Hễ Mẹ cháu đánh th́ Bà lại can

Cháu không nói bậy nói càn

Bà xoa đầu cháu khen ngoan nhất nhà

về cả các con vật:

Con cua tám cẳng hai càng

Một mai hai mắt rơ ràng con cua …À a à a ời, À a à a ơi….

Cái c̣, cái vạc, cái nông,

Sao mày dẫm lúa ruộng ông hỡi c̣

Không không tôi đứng trên bờ

Mẹ con cái vạc đổ ngờ cho tôi

Chẳng tin th́ ông đi đôi

Mẹ con nhà nó c̣n ngồi đằng kia ….À a à a ời, À a à a ơi…..

Con cóc là cậu ông trời

Ai mà đánh nó th́ trời đánh cho

Con cóc là cậu thầy nho

Ai mà đánh nó Trời cho quan tiền …À a à a ời, À a à a ơi…...

Con mèo mà trèo cây cau ………..

Ṭ ṿ mà nuôi con nhện

Đến khi nó lớn nó quện nhau đi

Ṭ ṿ ngồi khóc ti tỉ t́ ti (rán thêm cho dài ra)

Nhện ơi nhện hỡi mày đi đằng nào ? …À a à a ời, À a à a ơi…...

Con kiến mày ở trong nhà

Tao đóng cửa lại mày ra đằng nào ?

Con cá mày ở dưới ao

Tao tát nước vào mày lội được chăng ? À a à a ời, À a à a ơi …..

Em tôi vẫn chưa chịu ngủ, tôi thấy nó lim dim, h́nh như nó đang “thưởng thức” tiếng ru “lảnh lót” của tôi hoặc cũng có thể là nó chờ xem tôi “cạn vốn” chưa.

Tới lúc này th́ tôi phải giở “chiêu” ru những câu trở đi trở lại hoài (giống như thể loại rondo trong âm nhạc) : 

Mẹ em đi chợ đàng trong, 

Mua em cây mía vừa cong vừa dài. 

Mẹ em đi chợ đàng ngoài, 

Mua em cây mía vừa dài vừa cong…(Mẹ em đi chợ đàng trong)

Con kiến mày leo cành đa,

Leo phải cành cụt leo ra leo vào

Con kiến mày leo cành đào

Leo phải cành cụt leo vào leo ra…(Con kiến mày leo cành đa..)

Ba bà đi bán lợn con, 

Bán đi chẳng được lon ton chạy về 

Ba bà đi bán lợn xề 

Bán đi chẳng được chạy về lon ton (Ba bà đi bán lợn con...)

Cuối cùng th́ nó cũng phải chịu “thua” thôi v́ ai mà có thể chờ đợi được măi cái ṿng luẩn quẩn đó nhỉ !

Chính v́ “thấm” những câu ru như thế, mà tôi rất thích khi bắt gặp các câu ca dao khác :

Không đi th́ nhớ th́ thương

Muốn đi th́ ngại cái mương cái cầu

Không đi th́ nhớ th́ rầu

Muốn đi th́ ngại cái cầu cái mương.

Hoặc trong ngày Quốc tế Phụ Nữ , tôi không khỏi bật cười trước những câu thơ rất “dí dỏm” của ai đó : 

Hôm nay mùng tám tháng ba

Chị em hớn hở đi ra đi vào

Các anh kính cẩn cúi chào

Chị em hớn hở đi vào đi ra (Hôm nay……)

Gần đây nhất, khi đọc cuốn Du Ngoạn trong Âm Nhạc Truyền Thống Việt Nam của GSTS. Trần Văn Khê, do Nhà Xuất Bản Trẻ ấn hành năm2004, tôi rất thích thú khi gặp lại thể loại thơ ḿnh yêu thích từ hồi c̣n nhỏ : 

Mài dừa đạp cám cho nhanh

Ép dầu chải tóc cho anh cho nàng

Mài dừa dưới ánh trăng vàng

Ép dầu chải tóc cho nàng cho anh. (Trang 52 )

Thật là t́nh tứ, lăng mạn, dễ thương làm sao! Tôi đọc lại lần nữa, lần nữa, bỗng dưng không biết có phải là do ảnh hưởng của các câu ru ngày trước không mà tôi lại “À a à a ời…” thành : 

Mài dừa dưới ánh trăng thanh,

Ép dầu chải tóc cho anh cho nàng

Mài dừa dưới ánh trăng vàng

Ép dầu chải tóc cho nàng cho anh.

Rồi cũng v́ yêu thích thể thơ “luẩn quẩn” này, mà khi ôm cháu Thỏ (tên gọi ở nhà) vào ḷng, tôi đă ru :

À a à a ời…À a à a ơi …. Tưởng rằng Thỏ đă ngủ say

Vừa đặt xuống chiếu mở ngay mắt liền

Tưởng rằng Thỏ đă ngủ yên

Vừa đặt xuống chiếu mắt liền mở ngay . À a à a ời,…À a à a ơi !

Bồng Thỏ đi tới đi lui

Thỏ nghiêng Thỏ ngó Thỏ cười Thỏ la

Bồng Thỏ đi lại đi qua

Thỏ nghiêng Thỏ ngó, cả nhà đều vui. À a à a ời….À a à a ơi….

 

Mấy câu thơ “con ṇng nọc” (nghĩa là chưa được bằng thơ con cóc) ở trên đă làm cho gia đ́nh tôi thêm ấm cúng.

……Xin cảm ơn những Bà Mẹ VN. Cùng với ḍng sữa nóng nuôi dưỡng h́nh hài con, Các Bà Mẹ đă cho chúng con những giai điệu ngọt ngào, những lời ru thâm thúy, những bài học làm người sâu sắc, những cảm hứng vô biên …….

Ơi ! Thương sao câu hát À ơi!

Mùa Vu Lan năm 2004

Nhạc sĩ Phạm Thúy Hoan.

 

RETURN TO COLUMNS PAGE