|
Môn guitar phím lõm tại Nhạc viện Tp.HCM (Giaidieuxanh.net)
Phóng viên Giai Điệu Xanh đã có buổi trao đổi với anh Huỳnh Khải - phó chủ nhiệm khoa Âm nhạc truyền thống, giảng viên môn guitar phím lõm của Nhạc viện Tp.HCM. Bậc học guitar phím lõm hiện nay ở Nhạc viện (NV) Tp.HCM là gì, thưa anh? Hiện nay, bậc học môn guitar phím lõm ở NV Tp.HCM là bậc trung học (4năm). Bộ môn guitar phím lõm được bắt đầu từ năm học 2001 - 2002. So với trường Nghệ thuật Sân khấu (NTSK), chương trình đào tạo của Nhạc viện có gì khác? Trước hết là khác nhau về mục tiêu đào tạo. Trường NTSK chỉ dạy trích đoạn các bài bản hoặc những câu nhạc thường sử dụng cho sân khấu cải lương. Ví dụ bài Nam xuân, họ chỉ dạy lớp một, Nam ai thì chỉ dạy lớp một và lớp mái... NV thì dạy toàn bộ Nam ai (68 câu ), Nam xuân (68 câu)... nhằm cung cấp cho học sinh một kiến thức toàn diện. Hiện nay, ở NV Tp.HCM, việc dạy và học guitar phím lõm theo phương pháp nào? Truyền ngón trên cơ sở biến tấu lòng bản hay là các bài bản được ký âm trên giấy? Là nhạc viện nên bắt buộc phải có chương trình, giáo án với những bài bản cụ thể. Học sinh được học những bài bản ký âm, đó là một dạng lòng bản chi tiết dành cho đàn guitar phím lõm. Hình thức ký âm bằng note nhạc trên 5 dòng kẻ (theo cách ký âm phương Tây) và trên đó có ghi thêm những tên gọi hò, xư, xang, xê... Khi học tốt các bài bản đó, học sinh sẽ được truyền thêm những ngón đàn biến ngón. Chương trình được cấu tạo như thế nào? Chương trình guitar phím lõm cũng chiếu theo chương trình của những loại đàn dân tộc khác, mục đích làm sao qua 4 năm học trung cấp, học sinh nắm được toàn bộ 20 bài bản tổ của nhạc tài tử. Bài nào dài thì chỉ học 2 - 3 lớp nhưng phải nắm hết các hơi, điệu. Các bài lý, một số cách bấm hợp âm dùng cho guitar phím lõm, cùng những bài tập về những kỹ thuật như "phi tiêm", "âm bồi", "song thinh"... Bên cạnh đó, cũng giải thích cho học sinh hiểu sự mùi mẫn của những chữ đờn đơn giản trong nhạc tài tử và những nét bay bướm, tốc độ trong nhạc cải lương. Đàn guitar phím lõm xuất phát từ nhạc tài tử, cải lương, mỗi địa phương lại có những phong cách đàn, hát khác nhau, chương trình guitar phím lõm ở NV Tp.HCM đã giải quyết vấn đề này như thế nào? Guitar phím lõm từ lúc được dùng phổ biến, mỗi vùng có một chữ đờn và hệ thống dây khác nhau. Ví dụ như dây Rạch Giá, dây Sài Gòn, dây Ngân giang, dây bán Ngân giang, nhưng thông dụng hơn cả là hệ thống dây lai. Tuy nhiên, tất cả đều dựa trên những nguyên tắc chung và hiện nay hệ thống dây lai là hệ thống dây phổ biến nhất, với hệ thống dây này, guitar phím lõm có thể đờn tất cả các bài bản. Vì vậy Nhạc viện dạy cho học sinh chủ yếu với hệ thống dây lai. Những bài bản sử dụng trong chương trình giảng dạy là những bài bản được sử dụng rộng rãi. Ngoài ra, học sinh cũng sẽ được giới thiệu các hệ thống dây từng tồn tại trong quá trình phát triển của đàn guitar phím lõm và một số chữ đờn đặc biệt ở một số vùng như: các chữ đờn ở Bạc Liêu (chữ đờn giống hệ thống dây Rạch Giá), các chữ đờn ở Cần Thơ, thường đờn những chữ đờn như rải hợp âm thứ ở nhạc Tây phương trong những câu rao của mình, cũng có nơi như Sài Gòn, họ cũng rải như Cần Thơ nhưng nốt "y" được nhấn lên và rung.... Đàn guitar phím lõm có những bài độc tấu như một số nhạc cụ khác? Theo tôi biết thì vào năm 1976, anh Văn Giỏi có viết hai bài đó là: Đoản khúc Lam giang và Phi vân điệp khúc. Tuy khi trình tấu được giới thiệu là hòa tấu, thật ra bài bản này được biểu diễn bởi guitar phím lõm và đàn tranh, trong đó đàn tranh chơi như guitar nhưng ít chữ đờn hơn. Guitar và tranh chơi như hình thức biến tấu lòng bản, trong đó guitar được biến tấu và thể hiện những nét bay bướm của cây đàn này như một hình thức độc tấu. Còn nói về một tác phẩm độc lập để độc tấu thì cho đến nay guitar phím lõm vẫn chưa có một tác phẩm nào. Đàn guitar phím lõm có biên chế trong dàn nhạc dân tộc tổng hợp? Trong buổi biểu diễn bế mạc "Liên hoan đờn ca tài tử" lần 2 (do VTV và Đài Truyền hình Bình Dương tổ chức) tại rạp Hưng Đạo, tác phẩm Điệu thứ phương Nam của nhạc sĩ Đỗ Lộc, sáng tác cho dàn nhạc dân tộc, có sự tham gia của guitar phím lõm. Muốn đệm hát thì phải có người hát, NV Tp.HCM đã giải quyết vấn đề này như thế nào đối với học sinh học guitar phím lõm? Hiện nay, tất cả sinh viên khoa Âm nhạc dân tộc đều phải học môn hát cổ nhạc, trong đó có tài tử, cải lương. Tuy không có giờ thực tập đệm chính thức, nhưng các học viên học guitar phím lõm có thể đến các giờ học này để tập đệm đờn nếu có nhu cầu. Trong giảng dạy, anh có phương pháp gì để phát huy tính ngẫu hứng sáng tạo của học sinh, như các nghệ nhân dân gian truyền ngón cho học trò mình? Với một bài bản cụ thể, đầu tiên học sinh được học lòng bản, sau đó trên cơ sở lòng bản, học sinh sẽ được hướng dẫn và nghe giảng viên đàn nhiều hình thức biến tấu. Học sinh cũng được nghe băng ghi âm với các cách đờn khác nhau của những nghệ nhân nổi tiếng đờn chính bài bản đó, để từ đó họ có một khái niệm về biến tấu lòng bản và tự tìm cho mình những nét sáng tạo riêng. Với chương trình đào tạo như hiện nay, anh có bảo đảm là cùng một thời gian đào tạo, học sinh guitar phím lõm của Nhạc viện có thể có trình độ ngang bằng hoặc hơn các “lò” đào tạo nhạc công guitar phím lõm trong dân gian? Đó là hai môi trường học và dạy hoàn toàn khác nhau. Các "lò" đào tạo nhạc công dân gian, học sinh không được đào tạo toàn diện. Nếu chuyên cải lương, họ chỉ dạy những câu, những lớp dùng cho vọng cổ, những trích đoạn cải lương, đa số học theo truyền ngón, không đọc được nhạc... Có thể riêng một lĩnh vực nào đó, học sinh nhạc viện chưa bằng, nhưng họ có một kiến thức toàn diện về nhạc tài tử, cải lương cũng như những kiến thức âm nhạc khác. Đó là hành trang giúp họ tiến xa hơn và có cơ sở để có những sáng tạo và những nghiên cứu chuyên sâu về ngành mình đang học, điều mà các "lò" đào tạo dân gian không làm được. (Hữu Trịnh thực hiện)
|
