T̀NH BẰNG HỮU QUA NGÔN NGỮ ĐÀN TRANH

 

GIAO LƯU VĂN HÓA: Lúc 8 giờ 30 và 14 giờ ngày 13-9, tại sân khấu Tao Đàn, Cung Văn Hóa Lao Động TPHCM sẽ tổ chức diễn đàn về đàn tranh châu Á. Báo NLĐ xin giới thiệu bài viết của GS-TSTrần Văn Khê về nhạc hội này

Nhạc hội đàn tranh châu Á lần I – năm 2000 đang diễn ra thật ấm áp tại Nhạc Viện TPHCM và Cung VHLĐ TPHCM. Đối với tôi, đây không phải là lần thứ nhất, v́ năm 1961 tôi đă từng qua Nhật thực hiện một chương tŕnh so sánh cây đàn tranh với đàn koto trên đài NHK; rồi năm 1979 tôi đă mang cây đàn tranh sang Anh ḥa tấu với đàn koto của Nhật, kayagum của Triều Tiên. Nét mới của cuộc hội ngộ này là tạo cho thế hệ trẻ cơ hội dự cuộc sinh hoạt âm nhạc lớn. Thứ hai là ngoài cách đàn cổ, các đoàn c̣n đưa ra nhiều phong cách đàn mới. Tất nhiên đó chỉ là sự thể nghiệm, chưa chắc dẫn đến thành công, song những người thực hiện luôn hy vọng nó sẽ được quần chúng chấp nhận để tạo ra truyền thống mới.

            Nhạc hội cũng mong muốn giới thiệu với công chúng VN (thông qua HTV) sự khác biệt của những cây đàn cùng họ với đàn tranh. Ví dụ như đàn kayagum của Hàn Quốc có 12 dây, không đánh bằng móng mà bằng ngón tay, lại có đàn chữ búng thật mạnh có trống “trượng cổ” đánh nhịp, trong khi đàn tranh có âm sắc dịu dàng. Đàn koto của Nhật có kích thước dài và rộng, được đóng bằng gỗ ngô đồng có 13 dây với nhiều trường phái đánh bằng móng vuông (phái Sanh Điền Lưu Ikuta Ryu) hoặc móng bầu dục (phái Sơn Điền Lưu Yamada Ryu) nên âm thanh rất mạnh. Trong khi đàn tranh có tiếng nhấn nỉ non, ai oán. Qua đó để thấy mỗi cây đàn có cá tính riêng, nó nói được ngôn ngữ dân tộc của mỗi quốc gia.

            Tôi biết giáo sư Lee Chak Suk (trưởng đoàn Hàn Quốc) hồi bà c̣n trẻ. Là một người say mê học tập, chịu khó nghiên cứu, bà đă viết nhiều sách giảng dạy đàn kayagum bằng kư âm và truyền ngón để truyền đạt cho học tṛ ở Hàn Quốc. Tuổi càng lớn tiếng đàn của bà càng hay. Hôm vừa dến TPHCM, bà đă bất ngờ khi biết CLB Tiếng hát Quê Hương sẽ cùng phụ họa giao lưu với bà trong bài dân ca Triều Tiên nổi tiếng Arirang tại lệ bế mạc nhạc hội (14-9). Đó là điều mà nhạc hội đă làm được trong việc thắt chặt t́nh hữu nghị giữa các nước. Ở cuộc hội diễn này c̣n có giáo sư Thum Soon Boon (trưởng đoàn Singapore) là người thông cổ thạo kim trong phong cách đàn guzheng. Ông có tư tưởng rất giống Nhà giáo Ưu tú Phạm Thúy Hoan ở điểm dựa trên truyền thống cũ để sáng tác bài bản mới. Ông Thum thích tổ chức dàn nhạc phụ họa theo xu hướng đại quy mô như người phương Tây đă làm. Riêng CLB Tiếng hát Quê Hương của Cung VHLĐ TPHCM đă chứng tỏ được nội lực, tạo một môi trường không chỉ dành cho giới nà nghề mà c̣n cho quần chúng tham dự. Ba nghệ sĩ trẻ tham dự là Nguyễn Thị Hải Phượng, Vơ Thị Vân Ánh, Nguyễn Thanh Thủy tuy học kỹ thuật mới để biểu diễn những sáng tác mới mà vẫn kế thừa vốn cổ của thế hệ đi trước, bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc.

            Qua mấy đêm nhạc hội, tôi nhận thấy đây chỉ là bước đầu trong việc giao lưu văn hóa mà những người thực hiện mong ước sẽ phát triển hơn nữa ở những lần nhạc hội mang tầm cỡ quốc tế được tổ chức tại Việt Nam. Bởi lâu nay, khi nói đến việc trao đổi văn hóa, dường như chúng ta chỉ chú trọng đến việc giao lưu với phương Tây trong khi đó không biết ǵ về âm nhạc những nước láng giềng. Theo tôi, trao đổi là phải đi gần rồi mới đi xa, mà cái gần cũng không phải là tự nhiên dễ hiểu. Nhà văn Romain Rolland đă nói: “Âm nhạc dù ai nói ǵ cũng không phải là tiếng nói đại đồng, phải cần “cây cung tiếng nói” để bắn “cây tên âm thanh” vào trong ḷng mọi người”. Do đó nhạc hội c̣n là nơi để lắng nghe sự giải thích, cũng như học hỏi và trao đổi  kinh nghiệm lẫn nhau, thắt chặt t́nh bằng hữu qua ngôn ngữ đàn tranh, trên tinh thần tôn trọng văn hóa mà ông cha để lại.

GS-TS Trần Văn Khê (viết cho báo NLĐ)

**************

T̀M ĐƯỢC MỘT TIẾNG NÓI CHUNG

            Lần đầu tiên một “Nhạc hội đàn tranh châu Á” được tổ chức tại Việt Nam là một nỗ lực rất lớn của các ban ngành: Bộ Văn hóa-Thông tin, Sở Văn hóa-Thông tin TPHCM, Liên đoàn Lao động TPHCM. Sự có mặt của các đoàn Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore bằng kinh phí tự túc là một điều đáng quư.

            Khán giả thành phố và các nước bạn đă được tiếp xúc với một thế giới, với những phong cách vừa gần gũi, vừa khác biệt của cây đàn tranh, Với bốn đêm biểu diễn, các nghệ sĩ của nỗi nước đă giới thiệu với khán giả tài năng điêu luyện cũng như nền âm nhạc rêing biệt của mỗi nước. Đoàn Việt Nam có ba nghệ sĩ từng đoạt giải nhất Liên hoan tài năng trẻ đàn tranh toàn quốc như: Hải Phượng (1992), Vân Ánh (1995) và Thanh Thủy (1998), nhưng tạo được cảm xúc với người nghe vẫn là Thanh Thủy với bản “Dạ cổ hoài lang” được tŕnh tấu bằng một phong thái mộc mạc, dung dị với tiếng đàn sâu lắng. Với một dàn nhạc gồm 9 cây koto với hai sáo đệm, chương tŕnh của đoàn Nhật Bản gây ấn tượng nhất với một phong thái mạnh mẽ, vừa diễn tấu vừa hát những bản nhạc cổ và nay, đặc biệt là phần độc tấu của nữ giáo sư Miyagi Kanami. Tốt nghiệp đại học  và Thạc sỹ đàn Komungo tại Đại học Quốc gia Seoul, đă tŕnh tấu nhiều nơi trong và ngoài nước, nghệ sĩ Kim Sun Ok (Hàn Quốc) đă cùng nữ giáo sư Lee Chae Suk giới thiệu những bản nhạc cung đ́nh và dân gian với những gam trầm. Từng đoạt giải ba trong cuộc thi âm nhạc quốc tế ở Trung Quốc năm 1989, giáo sư Thum Soon Boon (Singapore) hiện là nhà chỉ huy và giám đốc âm nhạc của dàn nhạc Guzheng Mounbatten đă lại đem đến cho người nghe những khúc dân ca Hoa rộn ràng, tươi tắn... Phần có ư nghĩa nhất của nhạc hội là cuộc hội thảo. Từ diễn đàn này, đại biểu của mỗi nước đă giới thiệu thú vị về cây đàn của nước ḿnh từ đặc thù, cấu trúc, chất liệu, phong cách diễn tấu và đă t́m được những điểm chung. Hội thảo đă khẳng định rằng, ân nhạc của các nước Á Đông có sự giao lưu, ảnh hưởng lẫn nhau từ hàng ngàn năm nay. Cây đàn tranh là một ví dụ điển h́nh.

            Với những đúc kết từ “Nhạc hội đàn tranh châu Á lần thứ nhất”, giáo sư tiến sĩ Trần Văn Khê đă bày tỏ “Nhạc hội đă tạo được hứng thú cho tất cả những nghệ sĩ tâm huyết với âm nhạc dân tộc. Đây là dịp các nghệ sĩ gặp gỡ bà con thân hữu để thắt chặt thêm t́nh thâm âm nhạc”

HÀ THU (SGGP)

 

RETURN TO COLUMNS PAGE